Walaalayaal mahad oo dhan Alle (SWT) ayaa iska leh, nabadgelyo & naxariista Eebbana dushiisa ahaato nebigeenna Muxammed, Ehelkiisa iyo Asxaabtiisa dhammaantood (Aamiin).

Qeybta 2aad

Qeybtan labaad waxa aynu si kooban ugu soo bandhigeynaa fikrad gaaban oo ku saabsan agoon waxa uu yahay iyo agoomadii adduunka soo maray kuwii ugu caansanaa.

Waamaxay agoon?
Agoon waa eray afsoomaali ah oo ka kooban 5 xaraf, afka carbeed waxa lagu dhahaaYatiim (íÊíã ). Marka loo kuur galo labada eray macnahooda waxay isku raacsan yihiin sida soo socota:
Agoon: Waa canug uu dhintay aabbihii walina aan qaan gaarin ama baaluqin, Waxaa kale oo agoonta lagu daraa caruurta aan la ogayn cidda dhashay ama kuwii dhalay la waayay meel ay jaan iyo cirib dhigeen.  Haddii canugu uu waayo hooyadii waxa lagu magacaabaa Rajay. Labada waalid dhimashadooda kee ayaa raad culus ku reeba canuga? Waa su’aal aan jeclaan lahaa inay ka soo jawaabaan akhristayaasha qiimaha leh.
Diinteena islaamka iyada oo dadka oo dhan xaquuqdooda ilaalisa hadana waxay si gooni ah u dhaqaalaysaa saddex qaybood oo bulshada ka mid ah:Agoonka, musaafirka iyo saboolka.

Agoonka iyo bulshadiisa:
Bulshada inta wax magaratada ah waxay u haystaan in agoonimadu tahay xaalad liidata oo liiska bulshada meel dambe kaga qoran. Waxay u haystaan in Rabbi uu dulmiyay markii uu maatidan yaryar ka oofsaday horjoogahoodii sidaa darteed marka agoon ku soo biro bulshada saddex mid ayuu noqadaa:
1-  In loola dhaqmo sidii gaalo jabtay: hooyadii oo la dumaalo, hantidii uu
     ka tagay marxuumka oo la iska qaybsado, caruurta oo la kala kaxaysto
     oo ay sidii adoomihii ka adeegaan guryaha adeerada iyo eedooyinka.
2-  In la iska fogeeyo sidii eygii oo la yiraa war inaga fogeeya agoonta iyo
     hantidooda. Gurigooda lama martiyo, hantidooda lama baylahtiro,
     ilkaha oo loo cadeeyo iyo qosol been ah mooyee hoos looma dhugto
     arimahooda. Taas waxay keentaa inay hantidu ka baaba’do, waxbarsho
     aduun iyo mid aakhirana ay bulshada ka haraan.
3-  In marka uu dhinto aabuhu ay qaarabadu isu taagto sidii ay kaalintiisii u
     buuxin lahaayeen. Hantidooda way u ilaaliyaan, iyaga ayayna ku 
     ilaaliyaan. Dhamaan bulshada ku dhaqan goobtaa xil ayay iska saaraan 
     sidii ayna caruurtan u tabin aabahood. Waxaa la tusaa naxariis, jacayl, 
     ka warhayn iyo talo siin.

Sharaf oo dhan waxaa leh agoon:

Agoonimowaxaa sharaf iyo magac wanaag u ah in khayru khalqi-llaah nabiMuxammad ( scws ) uu soomaray agoonimo. Aabbihii Cabdullaahi waxa uu geeriyooday Nabiga oo ku jira caloosha hooyadii Aamina. Hooyadiina waxay dhimatay isaga oo 6 jir ah. Rabbi xikmad ayuu ka lahaa arintan, inkasta oo uu lahaa xigto iyo qaraabo wanaagsan haddana marna mayna buuxin kaalintii labadii dhashay. Agoon kasta ha ogaado in nabi Muxammad uu uga horeeyay jidkan, Rabbigii Nabiga soo barbaariyay,dhaqaaleeyay in adigana uu kuu joogo.

Soomaalida iyo agoonta:

Laga soo bilaabo dagaaladii 1977 ilaa hada waxaa sii kordhaya tirada agoonta soomaaliya. Waxaan dhihi karnaa in agoonimadu marayso 3 jiil (wiil, aabbihii iyo awawgii oo soo wada maray agoonimo). Inta badana dil ayaa sababay, laakiin waxaa dhici karta inaad waddama adduunka qaar ka mid ah ku aragto xeryo lagu xanaaneeyo agoomo, waxa ugu badan ee caruurtaa agoomeeyayna waa cudurada dilaaga ah, soomaalida taa way ku yartahay ama waa naadir.
Carabtu waxay tiraahdaa: baahidu waa hooyada hindisidda, maadaama ay bateen tirada agoonta oo laga yaabo marmar in qabiil dhan ay agoontu ka badato qabiilka intiisa kale ayey soomaalidu gaar ahaan dadka kheyrka iyo samaha jecel bilabeen inay iska kaashadaan sidii ay si wada jir ah wax uga qaban lahaaayeen baahida agoonta iyagoon u eegin qabiil iyo qof jecleysi.
waxaa la bilaabay in la sameeyo xarumo lagu xanaaneeyo agoonta, halkaa oo ay ka helayaan: hoy, cunto, waxbarasho iyo daryeel caafimaad.

Adiga iyo agoonta

Waxaaa laga yaabaa in qaraabadaada ay qaar agoomo yihiin ama deriskaada ama xaafada aad ku nooshahay. Wali ma iswaydiisay xaquuqda ay kugu leeyihiin? Mise is waydiisay kaalinta aad ka istaagi karto sidii dadkaa waxa loogu qaban lahaa?.

Agoonta waxay leedahay xaquuq 10 ah ( ÇáÍÞæÞ ÇáÚÔÑÉ ááíÊíã Ýí ÇáÞÑÂä ÇáßÑíã (oo ay diinteenu sheegtay, qoraalada soo socda ayaan ku eegi doonaa xaquuqdaa innaga oo mid mid u soo qaadaneyno haddii Allah idmo.

Labada waalid dhimashadooda kee ayaa raad culus ku reeba canuga? Waa su’aal aan jeclaan lahaa inay ka soo jawaabaan akhristayaasha qiimaha leh, fekerkaaga ku qor halka hoose.